Otellerde, hastanelerde, fabrikalarda, şantiyelerde ve alışveriş merkezlerinde jeneratörlerin veya çeşitli ekipmanların yakıt ihtiyacını karşılamak amacıyla mazot tankları kullanılmaktadır. Ancak işletmelerin önemli bir bölümü mazot tankını yalnızca yangın riski açısından değerlendirmekte; dolum, boşaltım, havalandırma ve yakıt transferi sırasında oluşabilecek patlayıcı ortam ihtimalini gözden kaçırmaktadır.
Peki, işletmede mazot tankı bulunması Patlamadan Korunma Dokümanı hazırlanmasını zorunlu hale getirir mi?
Kısa cevap şudur: Yalnızca tankın bulunması veya kapasitesi üzerinden kesin karar verilemez. Ancak mazotun depolanması, aktarılması veya kullanılması sırasında patlayıcı ortam oluşma ihtimali bulunuyorsa Patlamadan Korunma Dokümanı hazırlanması zorunludur.
Mazot Tankı İçin PKD Gerekliliği Nasıl Belirlenir?
30 Nisan 2013 tarihli ve 28633 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamındaki ve patlayıcı ortam oluşma ihtimali bulunan işyerlerinde uygulanır.
Yönetmeliğe göre işveren;
Patlayıcı ortam oluşma ihtimalini,
Ortamın kalıcılığını,
Statik elektrik dâhil tutuşturucu kaynakları,
Kullanılan maddeleri ve prosesleri,
Muhtemel patlamanın etkilerini
bir bütün olarak değerlendirmekle yükümlüdür.
Bu değerlendirme sonucunda patlayıcı ortam oluşma ihtimali belirlenirse Patlamadan Korunma Dokümanı hazırlanmalıdır. İlgili yönetmeliğin tam metnine Resmî Gazete üzerinden ulaşılabilir.
Tank Kapasitesi Tek Başına Belirleyici midir?
Hayır. Mevzuatta “10 tonun üzerindeki mazot tanklarında PKD hazırlanır” veya “30 tonun altındaki tanklar kapsam dışındadır” şeklinde sabit bir kapasite sınırı bulunmamaktadır.
Ancak tank kapasitesi arttıkça;
Depolanan yanıcı madde miktarı,
Olası sızıntının büyüklüğü,
Yangın ve patlamanın etkisi,
Çevredeki çalışanların ve yapıların etkilenme ihtimali,
Acil durum müdahalesinin kapsamı
da artabilir.
Bu nedenle yüksek kapasiteli tankların daha ayrıntılı değerlendirilmesi gerekir. Tank kapasitesi tek başına PKD zorunluluğunu belirlemese de riskin sonuçlarını ve alınacak önlemlerin seviyesini doğrudan etkiler.
Mazot Tankının Hangi Bölümleri Risk Oluşturabilir?
Mazot, benzine göre daha düşük uçuculuğa sahip olsa da bu durum patlama riskinin tamamen ortadan kalktığı anlamına gelmez. Özellikle yakıtın transfer edildiği, püskürme veya sis oluşturabildiği, ısındığı ya da kapalı bir alanda bulunduğu durumlarda özel değerlendirme gerekir.
Risk oluşturabilecek başlıca noktalar şunlardır:
Tank dolum noktası
Tanker veya başka bir sistem aracılığıyla yakıt dolumu yapılırken taşma, sızıntı, bağlantı hatası ve statik elektrik riski oluşabilir.
Tank havalandırma çıkışı
Tank içindeki basınç değişimlerinin dengelenmesi amacıyla kullanılan havalandırma çıkışlarının konumu önemlidir. Çıkışın kapalı alana, elektrik panosuna, sıcak yüzeye veya başka bir tutuşturucu kaynağa yakın olması riski artırabilir.
Yakıt transfer pompaları
Pompa, vana, flanş ve bağlantı noktalarında meydana gelebilecek kaçaklar yanıcı sıvı veya sis oluşmasına neden olabilir.
Jeneratör besleme hattı
Ana tanktan günlük tanka veya jeneratöre uzanan yakıt hatları; bağlantı, sızdırmazlık ve mekanik hasar yönünden değerlendirilmelidir.
Tank çevresi
Tankın bulunduğu alanın kapalı veya açık olması, doğal ve mekanik havalandırma koşulları, yakınındaki elektrikli ekipmanlar ve sıcak yüzeyler dikkate alınmalıdır.
Bakım ve temizlik çalışmaları
Tankların bakım, onarım ve temizlik işlemleri sırasında tank içerisinde veya çevresinde tehlikeli atmosfer oluşabilir. Bu işlemler için özel çalışma izinleri ve güvenli çalışma prosedürleri gerekebilir.
Hangi İşyerlerinde Mazot Tankıyla Karşılaşılır?
Mazot tankı bulunan ve patlama riski yönünden değerlendirilmesi gereken işletmeler arasında şunlar yer alabilir:
Oteller ve konaklama tesisleri
Hastaneler ve sağlık kuruluşları
Alışveriş merkezleri
Fabrikalar ve üretim tesisleri
İnşaat şantiyeleri
Lojistik merkezleri
Depolar ve antrepolar
Veri merkezleri
Enerji tesisleri
Üniversite ve kamu binaları
Büyük siteler ve toplu yaşam alanları
Jeneratörle yedek enerji sağlayan işletmeler
İş makineleri için yakıt depolayan tesisler
Bu işletmelerde PKD gerekliliği yalnızca tankın varlığına değil, yakıtın nasıl depolandığına, aktarıldığına ve kullanıldığına göre belirlenmelidir.
Mazot Tankı Değerlendirmesinde Neler İncelenir?
Teknik inceleme sırasında genel olarak aşağıdaki başlıklar ele alınmalıdır:
Tankın kapasitesi ve teknik özellikleri
Tankın yer üstünde veya yer altında bulunması
Tankın açık veya kapalı alanda olması
Dolum ve boşaltım yöntemi
Dolum ağzı ve havalandırma çıkışlarının konumu
Pompa, vana, flanş ve bağlantı noktaları
Yakıt transfer hatlarının sızdırmazlığı
Taşma ve aşırı dolum önleme sistemleri
Sızıntı ve dökülmeye karşı ikincil muhafaza
Tank ve tanker arasındaki topraklama bağlantıları
Statik elektrik oluşma ihtimali
Yakındaki elektrikli ekipmanlar
Sıcak yüzeyler ve diğer tutuşturucu kaynaklar
Doğal veya mekanik havalandırma koşulları
Yangın algılama ve söndürme sistemleri
Acil durdurma ve yakıt kesme sistemleri
Bakım ve çalışma izin prosedürleri
Çalışanların eğitimi ve acil durum uygulamaları
Bu değerlendirme sonucunda gerekli görülmesi halinde tehlikeli alanların Zone sınıflandırması yapılır ve Zone planları hazırlanır.
Tank Çevresinde Zone Sınıflandırması Yapılır mı?
Mazot tankının tamamının otomatik olarak Zone ilan edilmesi doğru değildir. Zone sınıflandırması; yakıtın özellikleri, sıcaklığı, açığa çıkma kaynakları, dolum sıklığı, havalandırma koşulları ve sızıntı ihtimali değerlendirilerek yapılmalıdır.
Özellikle;
Tank dolum ağzı,
Havalandırma çıkışı,
Pompa ve vana bölümleri,
Yakıt transfer bağlantıları,
Kapalı tank odaları
ayrı ayrı değerlendirilmelidir.
Patlayıcı ortam oluşma ihtimali bulunan bölümlerde kullanılacak elektrikli ve mekanik ekipmanların belirlenen Zone sınıfına uygun olması gerekir.
Mazot Tanklarında Sık Karşılaşılan Eksiklikler
Saha incelemelerinde mazot tanklarıyla ilgili karşılaşılabilecek başlıca eksiklikler şunlardır:
Tankın yalnızca yangın riski açısından değerlendirilmesi
Patlama risk değerlendirmesinin yapılmaması
Dolum noktasının güvenli bir alana konumlandırılmaması
Havalandırma çıkışının uygun olmayan yerde bulunması
Tanker ile tank arasında topraklama bağlantısının kurulmaması
Statik elektrik riskinin değerlendirilmemesi
Aşırı dolum ve taşmayı önleyici sistemlerin bulunmaması
Tank çevresinde yeterli sızıntı havuzunun olmaması
Yakıt hatlarında sızıntı ve mekanik hasar bulunması
Elektrikli ekipmanların tehlikeli alana uygunluğunun kontrol edilmemesi
Tank odasında yetersiz havalandırma bulunması
Uygun uyarı ve güvenlik işaretlerinin kullanılmaması
Bakım çalışmalarında iş izin sisteminin uygulanmaması
Acil durum planında yakıt sızıntısı, yangın ve patlama senaryolarına yer verilmemesi
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının 2025 yılı programlı teftiş raporunda da patlayıcı ortam bulunan işyerlerinde topraklama, gaz algılama, Zone işaretlemeleri, ekipman uygunluğu ve bakım prosedürleriyle ilgili çeşitli eksiklikler tespit edilmiştir. Bakanlığın teftiş raporu incelenebilir.
Risk Değerlendirmesi PKD Yerine Geçer mi?
Genel iş sağlığı ve güvenliği risk değerlendirmesinde mazot tankının bulunması ve yangın riskinin belirtilmesi tek başına yeterli değildir.
Patlamadan Korunma Dokümanı;
Patlayıcı ortam oluşma ihtimalini,
Tutuşturucu kaynakları,
Tehlikeli alan sınıflandırmasını,
Ekipman uygunluğunu,
Patlamayı önleyici teknik tedbirleri,
Patlamanın etkilerini azaltacak önlemleri
ayrıntılı olarak ele alır.
Bu nedenle patlayıcı ortam oluşma ihtimali bulunan işletmelerde genel risk değerlendirmesi, PKD’nin yerine geçmez.
Mazot Tankı Sonradan Eklenirse PKD Güncellenmeli mi?
İşletmeye yeni bir mazot tankı eklenmesi, tank kapasitesinin artırılması, dolum sisteminin değiştirilmesi veya jeneratör sisteminin yenilenmesi önemli değişiklik olarak değerlendirilmelidir.
Mevcut bir Patlamadan Korunma Dokümanı varsa dokümanın güncellenmesi; daha önce PKD hazırlanmamışsa patlayıcı ortam ihtimalinin yeniden değerlendirilmesi gerekir.
Ayrıca aşağıdaki değişikliklerde de inceleme yenilenmelidir:
Tankın yerinin değiştirilmesi
Yeni bir günlük tank eklenmesi
Yakıt transfer pompasının değiştirilmesi
Dolum hattının yenilenmesi
Tank odasının kapatılması veya havalandırmanın değiştirilmesi
Yakıt miktarının artırılması
Yeni elektrikli ekipman kurulması
Mazot Tankı Bulunan İşletmeler Ne Yapmalı?
İlk adım, tankın bulunduğu alanın ve yakıt transfer işlemlerinin yerinde incelenmesidir. İnceleme sonucunda;
Patlayıcı ortam oluşma ihtimali belirlenmeli,
Dolum, havalandırma ve transfer noktaları değerlendirilmelidir,
Tutuşturucu kaynaklar tespit edilmelidir,
Gerekli alanlarda Zone sınıflandırması yapılmalıdır,
Elektrikli ve mekanik ekipmanların uygunluğu kontrol edilmelidir,
Teknik ve organizasyonel önlemler belirlenmelidir,
Gereklilik bulunması halinde Patlamadan Korunma Dokümanı hazırlanmalıdır.
İşletmenizde Mazot Tankı Bulunuyor mu?
İşletmenizde jeneratör yakıt tankı, günlük tank veya yüksek kapasiteli mazot depolama tankı bulunuyorsa yalnızca tank kapasitesine bakarak karar verilmemelidir. Dolum, depolama ve transfer süreçlerinin birlikte değerlendirilmesi gerekir.
ONOVA olarak mazot tankları, yakıt depolama alanları ve transfer sistemleri için saha incelemesi gerçekleştiriyor; Patlamadan Korunma Dokümanı gerekliliğini, Zone sınıflandırmasını ve alınması gereken teknik önlemleri işletmenize özel olarak belirliyoruz.
İşletmenizdeki mazot tankının PKD kapsamında olup olmadığını öğrenmek için ücretsiz ön değerlendirme talep edebilirsiniz.
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Kesin değerlendirme, işletmenin saha koşulları ve prosesleri incelendikten sonra yapılmalıdır.